PARAFIA ŚW. MARCINA
ul. Kartuska 1
83-340 Sierakowice
tel. 058/ 684 79 25
e-mail: psierakowicem@pelplin.diecezja.org

nr konta parafialnego
Bank Spółdzielczy w Sierakowicach
45 8324 0001 0000 1821 2000 0010


Przebudowa kościoła św. Marcina w Sierakowicach

Na początek krótki rys historyczny. Bryła kościoła składa się z dwóch części: drewnianej części z początku XIX w. (1820-1822) oraz murowanej, neogotyckiej z początku XX w. (1904)/. Celem budowniczych ceglanego kościoła było wzniesienie całej budowli na miejscu kościoła drewnianego. Czas I wojny światowej przerwał prace, do których już nie powrócono, pozostawiając część ceglaną nieukończoną, a drewnianą częściowo rozebraną. Pod względem konstrukcyjnym obie budowle pozostały niezależne, różne w wielkości i charakterze architektonicznym.
W 1931 roku podjęto próbę budowy nowej części kościoła ceglanego w miejscu drewnianego według opracowanego projektu w stylu neogotyckim.
Projekt ten został odrzucony przez ówczesne władze konserwatorskie, które decyzję swą argumentowały tym, ze : ??. formy nie powinny dostosowywać się do obcego teraźniejszości stylu pseudogotyckiego.?
Przed paroma laty powróciła idea rozbudowy kościoła, której celem byłaby poprawa warunków użytkowych kościoła czyli zwiększenie powierzchni przeznaczonej dla wiernych . Po licznych dyskusjach i opracowaniu różnych koncepcji okazało się to możliwe tylko pod warunkiem, że istniejący drewniany fragment kościoła, po demontażu, konserwacji i renowacji, zostanie przeniesiony w inne miejsce. Projektowana rozbudowa kościoła stałaby się kontynuacją istniejącego ceglanego fragmentu.
Część murowana kościoła jest w dobrym stanie technicznym, umożliwiającym dalszą eksploatację. Część drewniana natomiast, wg ekspertyzy technicznej wykonanej w lipcu 2006 r., jest w stanie katastrofalnym wymagającym natychmiastowych działań ratunkowych. Zły stan techniczny kościoła drewnianego uniemożliwia, w świetle prawa budowlanego, jego dalszą, bezpieczną eksploatację.
Obecnie wspólnota parafialna liczy około sześć tysięcy osób, a bardzo zły stan techniczny drewnianej części kościoła, jego pojemność i warunki użytkowo ? ewakuacyjne, nie spełniają wymogów obowiązującego prawa budowlanego. Istnieje zatem potrzeba znalezienia takiego rozwiązania, aby przy pełnej świadomości społecznej o wadze i potrzebie zachowania dziedzictwa kulturowego, możliwe stało się stworzenie prawidłowych warunków użytkowych pozostających jednocześnie w zgodzie ze współczesnymi wymogami liturgicznymi.
Konieczność uzyskania większej przestrzeni dla wiernych wiąże się z potrzebą stworzenia szerokiego prezbiterium, co w znacznym stopniu ułatwi dostęp do ołtarza.

Wykonane ekspertyzy i działania przedprojektowe potwierdziły potrzebę podjęcia działań zgodnych z określoną kolejnością ? wg następujących etapów:
1. Pierwszy etap to wykonanie prac konserwatorskich w odniesieniu do drewnianej części kościoła, a następnie przeniesienie go w inne, właściwe i przygotowane do tego celu, miejsce.
W obecnych warunkach jest to jedyna możliwość ocalenia drewnianego obiektu oraz właściwego wykorzystania jego autentycznej struktury

2. Drugi etap to budowa nowej części w miejscu rozebranej drewnianej. Aby
można było przystąpić do prac budowlanych, niezbędne jest przygotowanie dokumentacji projektowej, która uzyska szereg pozytywnych opinii, w tym przede wszystkim Wojewódzkiego Pomorskiego Konserwatora Zabytków.

Obecnie ukończone zostały prace nad projektem koncepcyjnym nowej części kościoła. Projekt koncepcyjny rozbudowy kościoła jest efektem licznych dyskusji z ks. proboszczem Bronisławem Dawickim, Konserwatorem Wojewódzkim dr Marianem Kwapińskim, dyrektorem Wydziału Konserwatorskiego Diecezji Pelplińskiej ks. mgr Wincentym Pytlikiem, a także dyrektorem Wydziału Budownictwa Diecezji Pelplińskiej ks. infułatem mgr Stanisławem Gruntem.
Wykonane studia funkcjonalno-przestrzenne, makieta i studia wizualizacyjne bryły są efektem wszystkich uwag i postulatów, formułowanych i zgłaszanych podczas procesu projektowego. Projekt koncepcyjny uzyskał już pozytywną opinię biskupa diecezjalnego prof. dr hab. Jana Bernarda Szlagi a także wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Główną ideą planowanej rozbudowy jest zachowanie skali całego założenia i spójności z istniejącą bryłą przy maksymalnym wykorzystaniu terenu. Nowa bryła wynika z owalnego kształtu działki. Taka forma pozwala na uzyskanie maksymalnej powierzchni przeznaczonej dla wiernych w kościele.
Bryła nowej części nie naśladuje formy neogotyckiej istniejącego, ceglanego fragmentu kościoła, lecz stara się do niej nawiązać, między innymi poprzez kontynuację kształtu, wysokości i formy istniejącego zadaszenia.
Zachowany został materiał ścian zewnętrznych ? czerwona cegła, jako element scalający część starą i nową.
Zastosowanie prostej bryły nowej części nie powinno bowiem stanowić konkurencji z istniejącym fragmentem ceglanym, lecz być jego neutralną podbudową.
Współczesna architektura powinna zaistnieć obok tej, z którą jesteśmy związani historią i tradycją. Powinna stać się dobrym przykładem nowych, naszych czasów i tworzyć nową historię. Nie jesteśmy w stanie tego zjawiska zahamować, musimy tylko mieć świadomość istnienia już czegoś ważnego, zastanego i z odpowiedzialnością i dobrym wyczuciem przystępować do budowania nowego oblicza naszej współczesnej tożsamości. Istnieje wiele pozytywnych przykładów na świecie, gdzie istniejąca zabytkowa tkanka historyczna doskonale współistnieje z nowatorskimi, współczesnymi rozwiązaniami architektonicznymi - nie tylko pod względem formy, ale także materiałowym.

Owalny kształt części nowoprojektowanej pozwala na maksymalne wykorzystanie terenu pod rozbudowę. Obecnie owalny kształt działki wyznacza mur zewnętrzny okalający kościół. Dzięki temu uzyskamy regularny kształt obejścia wokół kościoła (procesje), przy zachowaniu istniejącego drzewostanu. Zaproponowany kształt stwarza także możliwość rozpoczęcia budowy nowej części kościoła, bez konieczności demontażu istniejącej części drewnianej. W początkowej fazie budowy część drewniana może być obudowana dookoła ceglanymi ścianami nowej części, aż do momentu przekrycia dachem i wówczas konieczne będzie rozebranie części drewnianej.

Dzięki takiej koncepcji na początku procesu budowy msze św. będą mogły odbywać się bez przeszkód. Problemem stanie się czas rozbiórki drewnianej części i wykonania przekrycia nowego korpusu kościoła. Przy dobrej organizacji tej fazy budowy, wykonywanej latem, uciążliwości z tym związane mogą być znacznie zredukowane i skrócone do kilku tygodni. W tym czasie msze św. będą mogły odbywać się np. w rejonie Ołtarza Papieskiego.

Rozbudowany kościół zachowa dotychczasowy stan funkcjonalny istniejącego ceglanego fragmentu. Wejście główne do kościoła pozostanie niezmienione i w tym samym miejscu. Pod istniejącym chórem powstanie przestrzeń pokuty.
Idąc dalej do nowej części kościoła ujrzymy jednoprzestrzenne wnętrze o powierzchni bliskiej 600 m2 a w nim, na wprost, prezbiterium z ołtarzem i amboną, a za nim pomieszczenia zakrystii. Nad ołtarzem czołowa część dachu zostanie całkowicie przeszklona, wypełniona barwnym witrażem. Wpadające światło naturalne zapewni ciepły i właściwy klimat towarzyszący liturgii. Po prawej stronie, w zakolu wypukłej ściany, powstanie wydzielona przeszkleniem kaplica pojednania, która będzie miała oddzielne wejście z zewnątrz. Po lewej stronie znajdzie się chrzcielnica na tle przestronnego przeszklenia, przez które roztaczać się będzie wspaniały widok na park i sieć Ołtarza Papieskiego. Korpus nowej części będzie dodatkowo doświetlony dzięki czterem podłużnym przeszkleniom z witrażami, zlokalizowanym symetrycznie w ścianach kościoła. Nowy kościół będzie wyposażony w odpowiednią ilość drzwi ewakuacyjnych (zgodnie z obowiązującymi przepisami przeciwpożarowymi), co w znacznej mierze poprawi także warunki codziennego użytkowania.

Tak przyjęty układ funkcjonalny i zarys przestrzeni tworzącej właściwe założenia liturgiczne powstał dzięki wielu cennym, konstruktywnym uwagom ks. proboszcza Bronisława Dawickiego. Dyskusje z artystą plastykiem z Sierakowic Jarosławem Wójcikiem pozwoliły także na zarysowanie przyszłego charakteru i klimatu wnętrz rozbudowywanego kościoła.

Opisany wyżej zarys idei rozbudowy kościoła św. Marcina to rezultat ważnych decyzji podjętych na tym etapie projektowania, jakim jest projekt koncepcyjny.
Powstający obecnie wielobranżowy projekt budowlany rozbudowy kościoła, będący podstawą do uzyskania pozwolenia na budowę, będzie starał się coraz bardziej uszczegółowić, rozwijać i doskonalić obecną ideę.

Anita Gawdzik
Marek Gawdzik



O realizatorach projektu i ich dorobku

Archplus ? to autorskie studio projektowe prowadzone przez : dr inż. architekta Marka Gawdzika, współpracujące z mgr inż. architekt Anitą Gawdzik, posiadającą ponad dwudziestoletni, profesjonalny dorobek projektowo-realizacyjny.
Dr inż. architekt Marek Gawdzik jest wykładowcą na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej. Aktualnie pełni na Wydziale funkcję Prodziekana ds. Nauki. Prowadzi wykłady i ćwiczenia z projektowania
architektonicznego, a także jest promotorem magisterskich prac dyplomowych. Jest autorem książki ?Przeobrażenia architektury - adaptacje, modernizacje, rehabilitacje? poruszającej problem adaptacji i rewitalizacji istniejących struktur architektonicznych do współczesnej funkcji.
Studio funkcjonuje samodzielnie od 1991 roku.
Pracownia posiada w swoim dorobku liczne projekty i realizacje między innymi w dziedzinie architektury sakralnej. W latach 1997 ? 2007 opracowane i zrealizowane zostały m.in. następujące projekty:
- Krzyż ? pomnik na Górze Papieskiej w Pelplinie - stanowiący podczas wizyty Ojca Św. Jana Pawła II w Pelplinie w 1999 roku wspólny element kompozycyjny z Ołtarzem Papieskim autorstwa artysty plastyka Jarosława Wójcika.
- Założenie pomnikowe na Górze Papieskiej w Pelplinie wraz z aranżacją drogi krzyżowej (zrealizowane)
- Kościół z zespołem plebanii w Kolinczu woj. pomorskie.
- Projekt i realizacja Kościoła p.w. Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata wraz z zespołem zabudowań parafialnych w Starogardzie Gdańskim.
- Kościół p.w. Opatrzności Bożej z zespołem zabudowań parafialnych w Tucholi Rudzkim Moście (w trakcie realizacji)
- Projekt i realizacja przebudowy kościoła p.w. Świętej Trójcy w Jeżewie rekonstrukcja barokowego zwieńczenia wieży kościoła
- Projekt przebudowy kościoła p.w. Świętej Trójcy w Raciążu - rekonstrukcja wieży kościoła
- Projekt przebudowy kościoła p.w. Św. Antoniego Padewskiego w Łęczycach
- Projekt i realizacja Ołtarza Polowego w Lubiszewie woj. Pomorskie (wspólnie z artystą plastykiem Jarosławem Wójcikiem)


Odbudowa drewnianego kościoła jest konieczna, jako że stanowi ona pozostałość po drewnianej świątyni wybudowanej w latach 1820-1822, wzniesionej jako fundacja Wincentego Łaszewskiego, ówczesnego właściciela wsi Sierakowice. Kościół ten jest ostatnią zachowaną świątynią zrębową, jaka powstała na Pomorzu Gdańskim. Wybudowano go w miejscu poprzedniej, jeszcze starszej, wzniesionej w połowie XVII wieku. Unikalna forma kościoła jest zatem ważnym elementem dziedzictwa kulturowego, które należy bezwzględnie ocalić.

Po licznych konsultacjach i analizach podjęta została decyzja dotycząca przeniesienia i nowej lokalizacji kościoła drewnianego. Zostanie on zlokalizowany ok. 80 metrów dalej na wschód od obecnego kościoła, przy ul. ks. Łosińskiego, na działce należącej do parafii św. Marcina. W działaniach dotyczących wyboru nowej lokalizacji należy podkreślić i docenić wielką aktywność księdza proboszcza Bronisława Dawickiego i wójta gminy pana Tadeusza Kobieli. Dzięki zaangażowaniu i dużej przychylności Wójta planowane zamierzenie będzie mogło osiągnąć swój realny kształt.

Nowa lokalizacja została zaakceptowana przez Urząd Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Zostały już ukończone prace dotyczące inwentaryzacji drewnianej części kościoła, opracowano także związane z tym badania architektoniczno-konserwatorskie. W dużym stopniu zaawansowane są również prace dotyczące projektu przeniesienia drewnianej części kościoła.

Odbudowany, zgodnie z istniejącą formą, drewniany kościół będzie w nowym miejscu analogicznie zorientowany w stosunku do stron świata (na osi wschód- zachód) i zostanie wyposażony w zrekonstruowaną, drewnianą wieżę, którą rozebrano w 1903 roku. Drewniane elementy świątyni z XVII w. a także dzwonnicy zostały w okresie budowy nowego kościoła w latach 1820-1822 wykorzystane do budowy południowej zakrystii i pozostały tam zachowane do dnia dzisiejszego. Dzięki temu rekonstrukcja wieży-dzwonnicy będzie odbywać się przy użyciu części autentycznego materiału budowlanego.

Jak wspomniano w poprzednim artykule, dzięki owalnej formie nowo projektowanej części (rozbudowy kościoła ceglanego), prace przy rozbiórce drewnianej części będą mogły być prowadzone nawet po rozpoczęciu i wznoszeniu murów nowej części kościoła. Rozbiórka będzie musiała jednak nastąpić przed rozpoczęciem budowy dachu nad nową częścią. Prace rozbiórkowe będą następować według ściśle określonej kolejności.

Najpierw zostanie opróżnione wnętrze drewnianej części kościoła. Elementy wyposażenia starej części kościoła będą ponownie eksponowane w odbudowanej drewnianej świątyni. Następnie zdemontowana zostanie wewnętrzna boazeria i rozebrana południowa zakrystia, a także zdemontowane zostaną oszalowania ścian (po uprzednim oznakowaniu starych desek na ścianie południowej prezbiterium). Ta faza rozbiórki pozwoli na uzupełnienie badań i pomiarów elementów drewnianych ukrytych dotąd pod boazerią i oszalowaniem zewnętrznym.

Po uzupełnieniu badań i pomiarów możliwe będzie oznakowanie elementów drewnianych kościoła, demontaż stolarki okiennej i drzwiowej, a następnie rozbiórka kruchty. Do tego momentu możliwe będą msze św. w starej, drewnianej części kościoła.

Potem nastąpi rozebranie przykrycia dachów, rozebranie zakrystii północnej, rozbiórka więźby dachowej i stropów, rozbiórka kaplicy, pozostałych ścian drewnianych kościoła, a na końcu rozebranie podłogi i odpowiednio oznakowanego kamiennego fundamentu.

W tej fazie rozbiórki msze będą musiały się odbywać w innym miejscu (prawdopodobnie przy Ołtarzu Papieskim)

Wszystkie rozmontowane elementy drewnianego kościoła zostaną przeniesione na nowe miejsce. Dokonana zostanie gruntowna ocena ich przydatności. W przypadku stwierdzenia znacznego zużycia elementy zostaną zrekonstruowane w oparciu o formę i gabaryty zachowanych elementów. Elementy wyposażenia wnętrza jak: ołtarze, chrzcielnica, ambona, 2 krucyfiksy i 2 renesansowe świeczniki będą ponownie eksponowane w odbudowanej drewnianej świątyni.

Odbudowana zostanie wieża-dzwonnica w oparciu o wykonywany aktualnie projekt jej rekonstrukcji. Do jej odbudowy użyte zostaną, zachowane w dobrym stanie, oryginalne elementy uzupełnione o nowe zrekonstruowane.

Odtworzona w nowym miejscu świątynia będzie niezwykłym dziełem, unikalnym w swoim rodzaju nawet na skalę europejską. Będzie też dowodem poszanowania dziedzictwa kulturowego przez lokalną społeczność. Ocalony drewniany kościół to wspaniały przykład drewnianego budownictwa sakralnego wykonanego techniką zrębową. Będzie jednym z nielicznych na tym terenie świadczącym o kunszcie mistrzów ciesielskich minionych czasów.


Anita Gawdzik
Marek Gawdzik

(teksty pochodą z Wiadomości Sierakowickich)

 designed by luukaasz